Khi một trang tin chuyên về tiền mã hóa là nơi đầu tiên hé lộ một hiệp ước phòng thủ giữa ba quốc gia Hồi giáo, tôi không vội tìm kiếm xác nhận. Tôi nghĩ về thanh khoản. Có một quy luật ngầm mà người làm thanh toán xuyên biên giới như tôi hiểu rất rõ: địa chính trị luôn đi trước dòng tiền, và mọi hiệp ước quân sự đều là một bản thiết kế cho các dòng vốn tương lai. Hiệp ước Mecca, nếu được xác nhận, sẽ không chỉ thay đổi cán cân quân sự ở Trung Đông. Nó có thể thay đổi cả bản đồ thanh khoản toàn cầu.
Thông tin ban đầu đến từ Crypto Briefing – một trang tin về tài sản số, không phải một hãng thông tấn quốc phòng. Theo đó, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã ký một hiệp ước phòng thủ chung tại Mecca. Cho đến thời điểm tôi viết những dòng này, chưa có hãng thông tấn lớn nào xác nhận độc lập. Chưa có tuyên bố chính thức nào từ Riyadh, Ankara hay Islamabad. Nhưng chính sự kỳ lạ của kênh thông tin lại là một tín hiệu đáng để kiểm tra lại. Một sự kiện liên quan đến an ninh của ba quốc gia Hồi giáo quan trọng bậc nhất, được đăng trên một website về tiền mã hóa – điều đó có thể là sơ suất, hoặc cũng có thể là một thử nghiệm phản ứng có chủ đích. Trong thế giới tài chính, những tin tức rò rỉ từ những nguồn bất thường thường đáng chú ý hơn là đáng bác bỏ.
Bối cảnh địa chính trị làm rõ vì sao câu chuyện này có thể có cơ sở. Thổ Nhĩ Kỳ, thành viên NATO, sở hữu quân đội lớn thứ hai trong khối và ngành công nghiệp UAV đã được thử lửa ở nhiều chiến trường. Pakistan là quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân. Saudi Arabia có ngân sách quốc phòng thuộc nhóm hàng đầu thế giới và nằm trên những tuyến năng lượng quan trọng nhất hành tinh. Ba nước thuộc ba vòng liên minh khác nhau: Ankara gắn với NATO, Islamabad gắn với Bắc Kinh, Riyadh từ lâu tựa vào Washington. Thế nhưng họ có chung một nỗi lo: không ai trong số họ còn tin chắc vào tấm ô bảo hộ của Mỹ.
Đây chính là phần mà giới phân tích tài chính cần nhìn kỹ. Một hiệp ước phòng thủ không chỉ định nghĩa kẻ thù; nó cũng định nghĩa những dòng tiền sẽ chảy về đâu. Muốn mua vũ khí, muốn chi trả cho các căn cứ quân sự, muốn hỗ trợ đồng minh khi khủng hoảng, cần có một hệ thống thanh toán. Hệ thống đó hiện đang nằm trong tay các ngân hàng phương Tây. Saudi Arabia có thể in dầu mỏ, nhưng không thể in đô la; Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan cần ngoại tệ nhưng không thể tạo ra từ không khí. Nếu ba nước này muốn một liên minh thực sự độc lập, họ phải có một con đường thanh toán không phụ thuộc vào sự chấp thuận của Washington. Tài sản số, với cấu trúc phi biên giới, là một ứng viên tự nhiên.
Nhìn vào cơ cấu kinh tế của từng nước, nhu cầu đó càng rõ. Thổ Nhĩ Kỳ trải qua một thập kỷ lạm phát cao và đồng lira mất giá liên tục; người dân nước này đã chuyển một phần đáng kể tiết kiệm sang Bitcoin và stablecoin như một kênh trú ẩn. Pakistan vừa trải qua cuộc khủng hoảng nợ công tồi tệ nhất lịch sử, vẫn phụ thuộc vào các khoản cứu trợ của IMF, và trong nhiều năm nằm trong danh sách theo dõi của FATF. Saudi Arabia, ngược lại, có dư địa tài chính dồi dào nhưng phụ thuộc quá lớn vào giá dầu và chế độ tỷ giá neo vào đô la Mỹ. Gộp ba nền kinh tế lại, bạn có một bức tranh của sự mất cân bằng: một bên là vốn, hai bên là nhu cầu vốn, và tất cả đều mong muốn thoát khỏi sự chi phối của một đồng tiền duy nhất.
Dòng kiều hối là nơi thể hiện rõ nhất. Pakistan nhận hàng chục tỷ USD kiều hối mỗi năm từ công dân lao động ở vùng Vịnh và châu Âu. Thổ Nhĩ Kỳ có một cộng đồng người nhập cư lớn tại Đức. Để chuyển những đồng tiền đó về nước, họ phải đi qua SWIFT và các ngân hàng đại lý Mỹ, chịu phí cao và rủi ro bị đóng băng. Một liên minh quân sự mới, nếu đi kèm các thỏa thuận thanh toán song phương, có thể đẩy một phần dòng chảy này vào stablecoin. Không cần xin phép, không cần trung gian, không cần một ngân hàng trung ương nào ký xác nhận.
Trong lịch sử, các liên minh quân sự lớn thường đi kèm các hiệp định tiền tệ – từ Bretton Woods cho đến hệ thống Petro-dollar. Liên minh mới này, nếu muốn tránh lặp lại vết xe đổ của các bậc tiền bối, sẽ cần một thứ gì đó tương tự nhưng không nằm trong tầm kiểm soát của phương Tây. Và thứ đó có thể được viết bằng mã, thay vì bằng hiệp định.
Tôi nhớ năm 2017, khi OmiseGo được quảng bá như một giải pháp thanh toán xuyên biên giới, tôi tin rằng chỉ cần công nghệ đủ tốt, dòng tiền sẽ tự chảy. Mười lăm lần tăng giá, rồi 80% tài sản bốc hơi trong một mùa đông tiền mã hóa đã dạy tôi một bài học: thanh khoản không phải là số token trên màn hình, mà là hạ tầng kết nối các thị trường. Một hiệp ước quân sự có thể trở thành hạ tầng đó. Khi các nhà nước quyết định bảo vệ nhau, họ sẽ xây dựng đường ống dẫn vốn. Và đường ống đó có thể không đi qua New York.
Trong báo cáo cuối năm 2022, tôi từng viết rằng đáy của thị trường tiền mã hóa trùng với đáy của thanh khoản toàn cầu. Nhưng những năm sau đó dạy tôi một bài học khác: khi các quốc gia bị cắt khỏi hệ thống tài chính Mỹ, họ không biến mất, họ tìm một hệ thống khác. Lệnh trừng phạt của phương Tây đã đóng băng hơn 300 tỷ USD dự trữ của ngân hàng trung ương Nga; ký ức đó vẫn còn nguyên trong các thủ đô của thế giới đang phát triển. Hiệp ước Mecca, nếu có thật, là một biểu hiện của ký ức đó – không chỉ là một liên minh phòng thủ, mà là một tuyên bố về quyền tự chủ tài chính.
Điểm mù mà giới phân tích quân sự có thể bỏ qua nằm ở vai trò của đồng tiền trong cấu trúc liên minh. Người ta chú ý đến đầu đạn hạt nhân, đến UAV, đến vị trí eo biển; nhưng ít người đặt câu hỏi: nếu chiến tranh nổ ra, ba nước sẽ thanh toán với nhau bằng gì? Đồng lira đang mất giá? Đồng rupee Pakistan đang khủng hoảng? Hay đô la Mỹ, loại tiền của đối thủ mà họ đang cố tránh xa? Khoảng trống đó là nơi tài sản số chen vào. Nó là một loại tiền không cần quốc tịch, phù hợp với một liên minh của những quốc gia đang cố gắng xác định lại vị thế của mình.
Tất nhiên, liên minh này có những vết nứt. Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ từng đối đầu trong cuộc khủng hoảng ngoại giao Qatar. Pakistan và Ấn Độ, một đối tác quan trọng của Saudi, có mối thù Kashmir kéo dài. Riyadh vẫn đang thăm dò bình thường hóa với Israel. Nếu hiệp ước Mecca là một liên minh chống Iran, thì nó phải đối mặt với những mâu thuẫn nội bộ không dễ hóa giải. Nhưng với thị trường tài sản số, chính những vết nứt này lại tạo ra nhu cầu. Sự không chắc chắn về địa chính trị khiến các nhà đầu tư trong khu vực tìm đến những tài sản nằm ngoài tầm với của bất kỳ chính phủ nào.
Và đây là điều phản trực giác nhất: nếu một liên minh quân sự Hồi giáo thực sự hình thành, nó có thể trở thành lực lượng thúc đẩy việc chấp nhận tiền mã hóa lớn nhất ở khu vực Trung Đông – Nam Á. Không phải vì họ yêu thích công nghệ, mà vì họ cần một hệ thống thanh toán thay thế. Crypto sẽ không còn chỉ là tài sản rủi ro phụ thuộc vào thanh khoản của Cục Dự trữ Liên bang. Nó trở thành hạ tầng tài chính của các quốc gia đang bị gạt ra ngoài lề của trật tự cũ. Sự tách rời này – cái gọi là decoupling – không nằm ở giá Bitcoin, mà nằm ở vai trò mà blockchain đảm nhận khi các liên minh chính trị mới xuất hiện.
Súng có thể bảo vệ biên giới, nhưng không thể bảo vệ một đồng tiền đang mất giá. Ở Mecca, người ta viết lời thề bằng máu; trên blockchain, người ta viết lời thề bằng mã. Hiệp ước này có thể bị bác bỏ trong tuần tới, hoặc được xác nhận với nhiều chi tiết hơn. Dù thế nào đi nữa, câu hỏi quan trọng nhất không phải là ai sẽ bảo vệ ai. Câu hỏi là: những dòng tiền sẽ đi qua con đường nào khi các quốc gia quyết định tự bảo vệ mình? Và nếu con đường đó chạy qua blockchain, liệu thế giới đã sẵn sàng cho một kỷ nguyên mà thanh khoản không còn là vũ khí của trật tự cũ?