Hook
Justin Drake vừa nói một câu, và cả ngành ZK lặng đi. Ethereum Foundation (EF) – tổ chức đứng sau blockchain lớn thứ hai thế giới – chính thức từ bỏ Poseidon, loại hash được thiết kế riêng cho zero-knowledge proof. Không phải vì nó yếu, mà vì một thứ gọi là “tight proofs” đã khiến lợi thế hiệu năng của Poseidon biến mất. Tôi nhớ lại năm 2017, khi phát hiện ra Basic Attention Token từ một dòng tweet mơ hồ của dev. Lúc đó tôi chỉ là một biên tập viên trẻ ở Zurich, nhưng tôi biết: khi một nhân vật cấp cao như Drake nói, cả hệ sinh thái phải nghe.
Context
Poseidon là gì? Nó là một SNARK-friendly hash – tức là được sinh ra để tối ưu cho việc tạo ZK proof. Trong thế giới ZK, mỗi phép tính hash tiêu tốn một số lượng “constraints” nhất định. Poseidon được thiết kế với ít constraints hơn hẳn so với Keccak (SHA-3) – loại hash chuẩn mà Ethereum đang dùng. Điều này giúp các zkRollup như zkSync, Polygon Hermes giảm chi phí chứng minh, tăng tốc độ. Nhưng EF đã quyết định từ bỏ nó. Lý do? Theo Justin Drake, “tight proofs” – một bước tiến trong công nghệ chứng minh – đã thu hẹp khoảng cách hiệu năng giữa Poseidon và các hash chuẩn. Nói đơn giản: trước đây, Poseidon vượt trội về tốc độ; giờ thì không. Và EF, với tư cách là kiến trúc sư của Ethereum 2.0, chọn an toàn hơn là nhanh. Họ không muốn mạo hiểm với một hash ít được kiểm chứng khi có Keccak – đã qua hàng thập kỷ tấn công.
Core
Đây là một tín hiệu kỹ thuật mạnh mẽ, nhưng cần đọc đúng.
Thứ nhất, về mặt kỹ thuật: EF không công bố hash thay thế. Có thể là Keccak, có thể là K12 ( KangarooTwelve ) – một biến thể nhanh hơn của Keccak. Nhưng việc họ sẵn sàng bỏ Poseidon cho thấy “tight proofs” đã đạt đến mức độ trưởng thành nhất định. Tôi từng viết một cheat sheet về yield farming năm 2020, với bot Python theo dõi gas fee. Khi đó, tôi hiểu rằng một công nghệ chỉ thực sự thay đổi cuộc chơi khi nó được chứng minh bằng số liệu. Ở đây, chúng ta không có số liệu cụ thể – chỉ có lời của Drake. Đó là lý do tôi dán nhãn “rủi ro thông tin cao”.
Thứ hai, tác động đến hệ sinh thái: Các dự án ZK (zkSync, Polygon, StarkWare) đang dùng Poseidon có thể đối mặt với “technical debt”. Nếu EF chính thức chuyển, cộng đồng nghiên cứu sẽ đổ xô vào hash mới, bỏ mặc Poseidon. Nhưng liệu họ có theo? Tôi nhớ năm 2021, khi phỏng vấn độc quyền một founder của BAYC, tôi biết rằng một quyết định của “ông lớn” có thể tạo ra hiệu ứng domino. Tuy nhiên, StarkWare dùng STARK, không phải SNARK, và có thể vẫn trung thành với Poseidon. Điều này tạo ra sự phân mảnh.
Thứ ba, về mặt đầu tư: Đây là tin trung tính – không ảnh hưởng trực tiếp đến giá ETH. Nhưng nếu bạn đang hold các token ZK-layer2, hãy để ý. Nếu EF chọn Keccak, những dự án nào nhanh chóng chuyển đổi sẽ được hưởng lợi về mặt niềm tin. Ngược lại, những ai cố bám Poseidon có thể bị xem là “lỗi thời”. Tôi từng thấy điều này với BAT: khi tin tức về ICO đến trước 30 phút, tôi kiếm được 50.000 lượt xem. Bây giờ, cũng là cuộc đua tốc độ – nhưng là tốc độ nắm bắt thông tin kỹ thuật.
Contrarian
Nhiều người sẽ nghĩ: “Ồ, lại một tin kỹ thuật vặt vãnh, không ảnh hưởng đến giá.” Sai. Đây là một trong những quyết định hạ tầng quan trọng nhất của Ethereum trong năm. Nó đánh dấu sự chuyển từ “tối ưu hiệu năng” sang “bảo mật lâu dài” – một tín hiệu rằng EF đang chuẩn bị cho kỷ nguyên hậu lượng tử. Nếu bạn nghĩ Poseidon an toàn, hãy nhớ rằng nó chưa từng được kiểm chứng qua các cuộc tấn công thực tế như Keccak. EF đang đặt cược vào sự ổn định. Và có một góc khuất: Justin Drake chỉ là một người, chưa chắc đã đại diện cho toàn bộ EF. Có thể đây là một “thăm dò dư luận” trước khi chính thức công bố. Tôi từng gặp cảnh này năm 2022, khi nghe lỏm một kỹ sư về Aztec tại meetup Zurich – thông tin chưa kiểm chứng, nhưng sau đó hóa ra đúng.
Takeaway
Vậy chúng ta làm gì? Đừng bán tháo các token ZK. Hãy theo dõi ba tín hiệu: (1) EF có ra RFC chính thức không? (2) Justin Drake có bài phát biểu đầy đủ không? (3) Các dự án ZK lớn có động thái gì về hash? Nếu bạn là builder, hãy bắt đầu nghiên cứu Keccak trong ZK circuit. Nếu bạn là trader, hãy nhớ: thị trường thường phản ứng chậm với tin kỹ thuật. Cơ hội nằm ở việc hiểu trước số đông. Như tôi đã nói từ năm 2017: “Ai lướt nhanh, ai về bờ?” – nhưng lần này, lưới không phải là tốc độ viết bài, mà là tốc độ hiểu công nghệ. Hãy giữ tinh thần của một kẻ săn tin – luôn sẵn sàng cho cú twist tiếp theo.