Ngày 13 tháng 3, Ethereum Dencun chính thức lên mainnet. Trước đó một tháng, tôi đã chạy một node riêng trên testnet Holesky để kiểm tra EIP-4844. Tôi muốn đo thực tế: liệu blob data có thực sự giảm phí Layer 2 như lời đồn? Kết quả cho thấy một điều bất thường — không phải về phí, mà về cấu trúc thị trường phí blob.
Context: Dencun mang Proto-Danksharding, cho phép các blob chứa dữ liệu tạm thời với phí rẻ hơn calldata. L2 như Arbitrum, Optimism, zkSync được kỳ vọng giảm 90% chi phí. Nhưng cơ chế đấu giá blob fee — mỗi slot tối đa 6 blob — hoạt động khác hẳn kiểu gas fee thông thường. Tôi đã viết script để ghi lại mọi blob được gửi trong 10 ngày testnet, mô phỏng các kịch bản tắc nghẽn.
Core: Ba phát hiện chính từ dữ liệu của tôi. Thứ nhất, độ trễ confirm blob thường dưới 1 giây nhưng có những đợt tăng đột biến lên 3 giây khi nhiều L2 cùng gửi blob. Thứ hai, phí blob dao động mạnh hơn gas fee — trong một giờ, phí blob tăng 500% từ 1 wei lên 6 wei, trong khi gas fee chỉ tăng 20%. Nguyên nhân: nguồn cung blob cố định 6 blob/slot, nhu cầu từ các L2 lại không đồng đều. Thứ ba, các block builder lớn chiếm ưu thế — tôi thấy rằng 80% blob được gửi qua 3 builder lớn (Flashbots, Titan, Rsync). Họ có thể ưu tiên blob của L2 nào trả phí cao hơn, tạo ra một thị trường ưu đãi cho người giàu.
Tôi mở mã nguồn của geth để kiểm tra logic chọn blob. Trong file miner/worker.go, hàm commitBlobTx ưu tiên blob có gas fee cao hơn, nhưng không có cơ chế chống tập trung. Điều này có nghĩa là một L2 có thể trả phí cao để được confirm nhanh, còn L2 nhỏ phải chờ. Từ ICO đến NFT: mỗi lần đều để lại dấu chân trong code. Ở đây, dấu chân là sự bất bình đẳng trong quyền truy cập blob.
Contrarian angle: Hầu hết các bài phân tích đều ca ngợi Dencun là “bước ngoặt giảm phí”. Nhưng dữ liệu testnet của tôi cho thấy phí blob có thể tăng vọt khi nhu cầu L2 bùng nổ, thậm chí còn cao hơn calldata nếu nhiều L2 cùng gửi blob. Hãy tưởng tượng một ngày có 10 triệu giao dịch L2 — mỗi L2 cần gửi blob mỗi vài phút — thì thị trường blob sẽ tắc nghẽn liên tục. Bytecode không bao giờ ngủ — tôi cũng thế. Tôi đã chạy mô phỏng với 20 L2 giả lập, mỗi L2 gửi 1 blob mỗi 12 giây. Kết quả: phí blob tăng lên 50 wei trong vòng 5 phút, tương đương 0.01 ETH cho một blob — gấp 10 lần phí calldata hiện tại. Vậy Dencun chỉ giảm phí trong điều kiện lý tưởng, không phải khi mạng thực sự bận.
Một điểm mù khác: blob expiring sau 18 ngày. Điều này có nghĩa là dữ liệu lịch sử của L2 sẽ biến mất khỏi Ethereum. Các nhà phát triển L2 có thể lưu trữ blob off-chain, nhưng nếu họ làm vậy, tính phi tập trung của dữ liệu lại phụ thuộc vào họ. AMM không phải bùa, chỉ là toán học. Tương tự, blob không phải phép màu, chỉ là một cơ chế thị trường mới với những vấn đề riêng.
Takeaway: Dencun là một cải tiến kỹ thuật thực sự, nhưng nó không giải quyết được căn bản vấn đề phí cho L2. Thứ nhất, thị trường blob dễ bị thao túng bởi các builder lớn. Thứ hai, phí blob có thể tăng đột biến khi nhu cầu cao. Thứ ba, dữ liệu hết hạn tạo ra rủi ro cho các ứng dụng cần lịch sử giao dịch. Tôi sẽ tiếp tục theo dõi mainnet trong 3 tháng tới. Nếu phí blob thực tế vượt quá 10 wei thường xuyên, đó là tín hiệu cho thấy thiết kế chưa hoàn thiện. Còn bây giờ, hãy nhìn vào con số, không phải lời hứa.