Ngày 17 tháng 8, Rish Mukherji – đồng sáng lập Neynar – đăng trên Farcaster rằng công ty đang tìm kiếm một đội ngũ mới để tiếp quản toàn bộ hoạt động của giao thức xã hội Farcaster, token launcher Clanker và nền tảng developer của chính họ. Bảy tháng sau khi Neynar mua lại Farcaster từ Merkle Manufactory, câu chuyện lại lặp lại.
Đây là lần thứ hai Farcaster đổi chủ trong vòng chưa đầy một năm. Và tôi – một kẻ đã từng mất 40 ETH vào ICO EOS năm 2017 – không thể không nhìn thấy bóng dáng của những vòng xoáy narrative cũ kỹ.
Hook: Ba chữ 'đang tìm đội ngũ mới'
Khi đọc dòng tweet của Mukherji, tôi lập tức nhớ lại cảm giác tháng 6/2018, khi Block.one thông báo sẽ không phát triển EOS mainnet trực tiếp mà để cộng đồng tự vận hành. Giá EOS giảm 40% trong 24 giờ. Cùng một kịch bản: một tổ chức mua lại giao thức, sau đó tuyên bố 'chuyển giao quyền vận hành'.
Sự khác biệt duy nhất là lần này, Farcaster không phải một blockchain Layer 1 mà là một giao thức xã hội phi tập trung với 50.000 người dùng hoạt động hàng ngày. Và Neynar không phải Block.one – họ chỉ là một startup nhỏ hơn nhiều.
Context: Chuỗi chuyển giao của một giao thức xã hội
Farcaster ra đời năm 2020 từ Merkle Manufactory, do Dan Romero (cựu giám đốc Coinbase) đồng sáng lập. Giao thức này cho phép người dùng sở hữu dữ liệu xã hội của mình trên blockchain, tương tự Lens Protocol nhưng tập trung vào tính đơn giản và khả năng mở rộng.
Tháng 1/2024, Neynar – một công ty phát triển hạ tầng cho Farcaster – mua lại toàn bộ giao thức từ Merkle. Lúc đó, tôi đã viết một thread trên Twitter phân tích rằng đây là một 'acqui-hire' ngụy trang thành mua lại công nghệ. Neynar cần đội ngũ của Merkle để xây dựng các sản phẩm thương mại trên Farcaster, nhưng họ không muốn trả lương dài hạn.
Bảy tháng sau, kịch bản lặp lại. Neynar không chỉ muốn thoát khỏi gánh nặng vận hành Farcaster – họ còn muốn bán cả Clanker (một token launcher đã tạo ra hơn 200 triệu USD khối lượng giao dịch) và nền tảng developer của chính mình.
Đây là tín hiệu rõ ràng nhất: không ai muốn làm 'người gác đền' cho một giao thức xã hội mà chưa tìm được product-market fit thực sự.
Core: Cơ chế narrative của sự chuyển giao
Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain. Tính đến tháng 8/2024, Farcaster có khoảng 50.000 người dùng hoạt động hàng ngày, tăng từ 15.000 vào tháng 1. Nhưng số lượng cast (bài đăng) mỗi ngày chỉ dao động quanh 80.000 – 100.000, thấp hơn nhiều so với các nền tảng tập trung như Twitter (500 triệu post/ngày).
Tỷ lệ tương tác trên Farcaster đang trong xu hướng giảm kể từ tháng 5, khi airdrop của các giao thức tương tự như Lens và DeSo không còn hấp dẫn.
Tôi đã từng phân tích trong một bài viết trên Substack rằng các giao thức xã hội phi tập trung thường chết vì 'nghịch lý khởi động nguội': càng nhiều người dùng, càng khó duy trì chất lượng nội dung. Farcaster cố gắng giải quyết bằng phí đăng ký 5 USD, nhưng điều đó tạo ra rào cản lớn hơn cho người dùng mới.
Khi Neynar mua Farcaster, họ kỳ vọng sẽ kiếm tiền từ phí giao dịch của Clanker và phí API từ developer. Nhưng Clanker – một token launcher cho phép tạo token ERC-20 trên Base – lại đang phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nền tảng như Pump.fun (trên Solana) và Four.meme (trên BNB Chain). Khối lượng giao dịch của Clanker giảm 60% từ đỉnh tháng 4.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác
Đa số sẽ nghĩ rằng việc Farcaster đổi chủ là dấu hiệu của sự thất bại. Nhưng tôi cho rằng đây là một bước đi thông minh – cho Neynar.
Hãy nhìn vào cấu trúc giao dịch: Neynar mua Farcaster với giá bao nhiêu? Không ai biết. Nhưng nếu họ có thể bán lại cho một đội ngũ mới, dù chỉ với giá thấp hơn, họ vẫn có thể thu hồi vốn. Và quan trọng hơn, họ giữ lại được Clanker và nền tảng developer – những thứ có thể tạo ra doanh thu thực tế.
Đây là chiến lược 'spin-off' ngược: bỏ phần xương, giữ phần thịt.
Farcaster là một giao thức xã hội, nhưng giá trị của nó nằm ở mạng lưới người dùng, không phải công nghệ. Neynar không thể kiểm soát mạng lưới đó – nó thuộc về cộng đồng. Vì vậy, việc giao lại quyền vận hành cho một đội ngũ khác là cách để Neynar tránh phải chịu trách nhiệm về sự phát triển của cộng đồng.
Tôi đã thấy điều này trong DeFi Summer 2020: khi các pool thanh khoản mất đi người quản lý, chúng nhanh chóng trở thành 'ghost pools'. Farcaster sẽ không biến mất, nhưng nó sẽ trở thành một 'ghost protocol' – nơi các nhà phát triển cũ vẫn xây dựng, nhưng không có sự lãnh đạo chiến lược.
Takeaway: Câu chuyện tiếp theo là gì?
Khi Farcaster tìm chủ mới, tôi nghĩ ngay đến câu hỏi mà ít ai dám hỏi: ai sẽ là người mua?
Một quỹ đầu tư mạo hiểm? Có thể, nhưng họ sẽ không muốn vận hành một sản phẩm xã hội. Một đội ngũ developer? Có thể, nhưng họ sẽ thiếu nguồn lực. Một đối thủ cạnh tranh? Chẳng hạn như Lens Protocol?
Điều thú vị nhất là: nếu không ai mua, Farcaster sẽ trở thành một giao thức 'vô chủ'. Điều này từng xảy ra với BitTorrent – sau khi đội ngũ gốc rời đi, nó vẫn tồn tại nhờ cộng đồng, nhưng không còn phát triển.
Thất bại ICO dạy tôi cách đọc vị narrative trước khi nó trở thành xu hướng. Và narrative của Farcaster đang chuyển từ 'giao thức xã hội phi tập trung của tương lai' sang 'món hàng thanh lý trong một thị trường gấu'.
Nhưng có một bài học sâu hơn: trong thế giới crypto, quyền sở hữu giao thức không quan trọng bằng quyền sở hữu dữ liệu người dùng. Farcaster có thể đổi chủ nhiều lần, nhưng những người dùng trung thành vẫn sẽ ở lại. Và đó mới là tài sản thực sự.
Câu hỏi duy nhất còn lại: đội ngũ mới có thể giữ chân họ không?