Hai tuần trước, tôi ngồi trong một quán cà phê ở Chengdu, lướt qua Bloomberg Terminal. Một dòng tin nhắn từ Senator Kennedy đập vào mắt: "Trump favors daily military strikes on Iran." Tôi dừng tay. Không phải vì tôi bất ngờ về địa chính trị. Tôi đã đọc đủ các báo cáo về kế hoạch 'tối đa áp lực' từ thời chính quyền đầu tiên. Điều khiến tôi chú ý là một thứ khác: dòng thanh khoản toàn cầu đang thay đổi hình dạng, và thị trường crypto vẫn đang ngủ quên trên chiếc ghế bập bênh của mình. Tôi đã chứng kiến điều này một lần, vào tháng 3 năm 2020, khi COVID đóng cửa thế giới. Lúc đó, Bitcoin giảm 50% trong 48 giờ, nhưng rồi nó vươn lên như một phượng hoàng sau đám cháy in tiền. Lần này, câu chuyện có thể khác. Sự khác biệt nằm ở bản chất của cuộc khủng hoảng: một cuộc xung đột quân sự trực tiếp, có chủ đích, kéo dài, không phải một đại dịch ngẫu nhiên. Hãy cùng tôi mổ xẻ kịch bản này qua lăng kính dữ liệu on-chain và dòng vốn vĩ mô, để xem liệu crypto có thực sự là 'hàng rào' hay chỉ là một con thiêu thân sắp chết trong biển lửa.
Bối cảnh rất rõ ràng: nếu Mỹ thực hiện các cuộc không kích hàng ngày vào Iran, đó không chỉ là một cuộc xung đột khu vực. Đó là một cú sốc hệ thống. Eo biển Hormuz – huyết mạch của 20% lượng dầu thế giới – sẽ bị đe dọa ngay lập tức. Giá dầu có thể tăng vọt lên 150-200 USD/thùng. Lạm phát toàn cầu sẽ quay trở lại như con quái vật mà các ngân hàng trung ương vừa tạm thời xua đuổi. Lãi suất sẽ phải tăng trở lại, hoặc các NHTW sẽ phải in tiền để trợ giá năng lượng, hoặc cả hai. Kịch bản nào cũng dẫn đến một kết luận: thanh khoản USD sẽ bị siết chặt trong ngắn hạn, nhưng lại được bơm căng trong dài hạn nếu xảy ra suy thoái. Đây chính là mảnh đất màu mỡ cho sự tái định giá của các tài sản khan hiếm, nhưng cũng là cái bẫy chết người cho những ai nhìn nhận mọi thứ quá đơn giản.
Bây giờ, hãy nhìn vào crypto. Đa số mọi người sẽ nói: "Bitcoin là vàng kỹ thuật số, nó sẽ tăng khi chiến tranh nổ ra." Đó là một câu chuyện đẹp, nhưng sai lầm. Tôi đã thấy nó sai vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, khi Hamas tấn công Israel. Bitcoin giảm, không tăng. Tôi đã thấy nó sai vào tháng 2 năm 2022, khi Nga xâm lược Ukraine. Bitcoin giảm 10% trong tuần đầu tiên. Lý do? Trong những cú sốc địa chính trị bất ngờ và phi tuyến tính, các nhà đầu tư tổ chức và cả những 'cá voi' lớn đều chạy về tiền mặt. Họ thanh lý các tài sản rủi ro, bao gồm cả crypto, để bù lỗ margin và đáp ứng nhu cầu thanh khoản khẩn cấp. Bitcoin, trong giai đoạn đầu của khủng hoảng, hoạt động giống như một cổ phiếu công nghệ rủi ro hơn là vàng.
Nhưng điểm mấu chốt mà bài viết gốc về Iran đã chỉ ra, và tôi muốn khai thác sâu hơn, là: sự khác biệt giữa một cú sốc tạm thời và một chiến dịch quân sự kéo dài. Một cuộc không kích hàng ngày không phải là một sự kiện. Nó là một chính sách. Nó kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm. Nó tạo ra một trạng thái 'chiến tranh lạnh' mới ở Trung Đông, với hậu quả kinh tế kéo dài – giá năng lượng cao vĩnh viễn, chuỗi cung ứng đứt gãy, và chi tiêu quốc phòng tăng vọt. Không giống như đại dịch, nơi các NHTW có thể in tiền vô tội vạ mà không gây lạm phát ngay lập tức (vì tiền không chảy vào tiêu dùng), một cuộc chiến kéo dài sẽ đẩy lạm phát lên cao và buộc Fed phải giữ lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn. Điều này sẽ siết chặt thanh khoản toàn cầu, và crypto, với tư cách là tài sản có beta cao, sẽ chịu áp lực giảm trong ngắn hạn đến trung hạn.
Tuy nhiên, đây mới là phần phản trực giác – contrarian angle – mà tôi muốn dành sự tập trung. Trong một thế giới mà Mỹ đơn phương phát động chiến tranh, uy tín của đồng USD như một tài sản trú ẩn an toàn sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Các quốc gia như Trung Quốc, Nga, và các nước vùng Vịnh sẽ đẩy mạnh de-dollarization. Họ sẽ tăng cường dự trữ vàng và tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), nhưng cũng sẽ tìm đến Bitcoin như một kênh phi chính phủ. Năm 2020, tôi đã viết một bài phân tích trên GitHub về dự án eCNY, cảnh báo rằng nếu Trung Quốc thành công trong việc tạo ra một hệ thống thanh toán xuyên biên giới dựa trên blockchain, nó sẽ làm suy yếu sự thống trị của SWIFT. Bây giờ, với kịch bản chiến tranh Iran, kịch bản đó không còn là giả thuyết nữa. Đòn tấn công quân sự này, nếu xảy ra, sẽ là chất xúc tác mạnh mẽ nhất cho làn sóng de-dollarization kể từ khi hệ thống Bretton Woods sụp đổ.
Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain. Kể từ đầu năm 2024, dòng tiền thông minh (smart money) đã âm thầm tích lũy BTC thông qua các sàn giao dịch OTC và các quỹ ETF giao ngay. Các địa chỉ cá voi nắm giữ hơn 1.000 BTC đã tăng 4% trong quý 2. Điều này không phải do kỳ vọng giảm lãi suất, mà là do một nhóm nhỏ các tổ chức và family office đang hedge rủi ro địa chính trị. Họ biết rằng vàng vật chất khó vận chuyển và lưu trữ trong thời chiến. Họ biết rằng trái phiếu chính phủ Mỹ có thể bị phong tỏa hoặc đóng băng (như trường hợp của Nga năm 2022). Họ đang tìm kiếm một tài sản không có đối tác, không có biên giới, và có thể di chuyển xuyên biên giới chỉ với một private key. Bitcoin đang dần trở thành 'vàng của hệ thống tài chính song song' – một thứ mà các chính phủ phương Tây không thể kiểm soát, nhưng cũng không thể bỏ qua.
Nhưng cần phải thận trọng. Kịch bản này không xảy ra trong một sớm một chiều. Trong 3-6 tháng đầu tiên của chiến dịch không kích, tôi dự đoán thị trường crypto sẽ giảm mạnh, có thể xuống dưới 40.000 USD cho Bitcoin, vì panic sell và thanh lý đòn bẩy. Đây là thời điểm mà các nhà đầu tư yếu tâm lý sẽ bán tháo, và các quỹ đầu cơ vĩ mô sẽ mua vào. Tôi nhìn vào hợp đồng tương lai Bitcoin trên CME, thấy basis đang âm – một dấu hiệu của tâm lý sợ hãi cực độ. Nhưng cũng chính lúc đó, dòng tiền từ các quỹ ETF giao ngay ở Mỹ có thể tăng vọt, khi các nhà đầu tư 'vĩ mô' dài hạn xem đây là cơ hội mua vào.
Cuối cùng, tôi muốn kết thúc bằng một câu hỏi, thay vì một câu trả lời. Nếu cuộc chiến Iran thực sự xảy ra và kéo dài, liệu Bitcoin có lặp lại mô hình 2020, nơi nó giảm trước rồi tăng vọt nhờ in tiền, hay nó sẽ bị kẹt trong một chu kỳ siết chặt thanh khoản kéo dài? Từ góc nhìn của một người đã theo dõi dòng thanh khoản xuyên biên giới suốt 26 năm, tôi nghiêng về kịch bản thứ nhất, nhưng với một sự biến tấu: sự phục hồi sẽ không đến từ in tiền của Fed (vì Fed sẽ khó in tiền khi lạm phát cao), mà đến từ sự dịch chuyển cấu trúc trong hệ thống tiền tệ toàn cầu – một sự tái định giá tài sản dựa trên niềm tin vào các thực thể phi tập trung. Nếu bạn là người chấp nhận rủi ro, hãy chuẩn bị tinh thần cho một cú lội ngược dòng lịch sử. Nếu không, hãy giữ chặt stablecoin của bạn và chờ đợi. Bởi vì trong thế giới sắp tới, sức mạnh không đến từ việc bạn dự đoán đúng, mà từ việc bạn sống sót qua những cú sốc để đón nhận sự thay đổi.