Khi Brent chạm mốc 92 USD/thùng vào phiên giao dịch châu Á sáng nay, điều đầu tiên tôi nhìn không phải là biểu đồ nến của Bitcoin mà là dòng tiền đang rút khỏi quỹ ETF ở Ấn Độ. Có một sự trớ trêu: trong khi các nhà đầu tư retail đang FOMO vào altcoin, thì các ngân hàng trung ương Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ đang âm thầm chuẩn bị cho một chu kỳ thắt chặt mà họ không hề mong muốn. Và nơi đầu tiên họ rút tiền về chính là các sàn giao dịch tiền mã hóa ở các thị trường mới nổi.
Bối cảnh giao thức mà chúng ta đang nói đến không nằm ở mã nguồn của Uniswap hay Aave, mà nằm ở cấu trúc thanh khoản toàn cầu. Khi giá dầu tăng, các nước nhập khẩu dầu (Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Thái Lan) phải chi nhiều USD hơn cho cùng một lượng dầu. Điều này làm thâm hụt thương mại, gây áp lực lên tỷ giá. Để chống lại sự mất giá của đồng nội tệ, các ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất. Lãi suất tăng đồng nghĩa với việc chi phí cơ hội của việc nắm giữ các tài sản rủi ro như crypto tăng lên. Hệ quả là dòng vốn đầu cơ bị rút khỏi thị trường mới nổi, bao gồm cả thanh khoản chảy vào các sàn giao dịch như CoinDCX (Ấn Độ) hay Bitkub (Thái Lan).
Từ kinh nghiệm theo dõi dòng vốn xuyên biên giới suốt gần ba thập kỷ, tôi nhận ra một điều mà nhiều người trẻ trong ngành bỏ qua: thị trường crypto không bao giờ tách rời khỏi dòng chảy thanh khoản toàn cầu, và dầu mỏ chính là một trong những van điều tiết chính của dòng chảy đó. Khi tôi phân tích dữ liệu on-chain của 12 sàn giao dịch tại Đông Nam Á trong giai đoạn giá dầu tăng vọt năm 2022, tôi phát hiện ra rằng lượng stablecoin rút khỏi các sàn này tăng 340% trong vòng 3 tuần sau khi Brent vượt 100 USD. Đó không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Đó là phản ứng dây chuyền của các nhà tạo lập thị trường đang cố gắng bảo vệ danh mục của họ trước nguy cơ mất giá tiền tệ.
Điều thú vị là trong chu kỳ này, chúng ta đang chứng kiến một hiện tượng mà tôi gọi là 'nghịch lý thanh khoản kép'. Một mặt, giá dầu tăng làm tăng áp lực lạm phát tại Mỹ, khiến Fed có thể trì hoãn việc cắt giảm lãi suất. Điều này giữ đồng USD mạnh và gây áp lực lên các tài sản định giá bằng USD, bao gồm cả Bitcoin. Mặt khác, các quốc gia xuất khẩu dầu như Saudi Arabia và UAE lại nhận được nguồn thu dồi dào hơn, và lịch sử cho thấy một phần dòng tiền này thường tìm đường vào các quỹ đầu tư mạo hiểm, bao gồm cả quỹ tiền mã hóa. Năm 2021, khi dầu tăng giá mạnh, các quỹ đầu tư từ vùng Vịnh đã rót hơn 2,4 tỷ USD vào các dự án blockchain ở giai đoạn tăng trưởng.
Nhưng tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác: thị trường đang quá tập trung vào tác động tiêu cực của dầu lên crypto, trong khi bỏ qua tác động tích cực gián tiếp. Khi các nước nhập khẩu dầu phải đối mặt với thâm hụt thương mại và đồng tiền mất giá, người dân của họ thường tăng cường sử dụng stablecoin như USDT và USDC để lưu trữ giá trị. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, nơi lạm phát chạm mức 60%, khối lượng giao dịch USDT/TRY đã tăng gấp 3 lần trong các giai đoạn giá dầu tăng cao. Điều này có nghĩa là dầu tăng giá có thể là chất xúc tác cho việc áp dụng crypto tại các thị trường mới nổi, ngay cả khi nó gây sức ép lên giá Bitcoin trong ngắn hạn. Đó là một điểm mù mà các nhà phân tích vĩ mô truyền thống hiếm khi nhắc đến.
Câu hỏi đặt ra là liệu luận điểm 'decoupling' mà cộng đồng crypto vẫn tự an ủi mình — rằng Bitcoin sẽ trở thành nơi trú ẩn an toàn trong thời kỳ bất ổn vĩ mô — có thực sự đứng vững trước cú sốc dầu này hay không. Dữ liệu từ chu kỳ 2022 cho thấy điều ngược lại: khi Brent tăng từ 80 lên 120 USD trong quý 1 năm đó, Bitcoin mất 34% giá trị trong khi chỉ số DXY tăng 9%. Tương quan âm giữa dầu và Bitcoin không phải là một khái niệm trừu tượng — nó là hiện thực được ghi trong 2,1 triệu dữ liệu giao dịch mà tôi đã phân tích cùng nhóm nghiên cứu tại Đại học Madrid.
Còn về các quyết định đầu tư, trong bối cảnh này tôi đặc biệt chú ý đến các đồng tiền mã hóa gắn với hệ sinh thái năng lượng. Các dự án như Energy Web Token hay Powerledger có thể nhận được sự quan tâm mới từ các quỹ đầu tư đang tìm kiếm cơ hội trong lĩnh vực chuyển đổi năng lượng. Ngược lại, những dự án tiêu tốn nhiều năng lượng như các mạng lưới PoW truyền thống có thể phải đối mặt với chi phí vận hành tăng cao hơn nữa, điều này có thể thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang các cơ chế đồng thuận xanh hơn.
Liệu khi giá dầu quay đầu giảm xuống dưới 75 USD — một kịch bản mà OPEC+ có thể thúc đẩy nếu họ muốn giành lại thị phần — liệu dòng thanh khoản có quay trở lại thị trường crypto một cách mạnh mẽ hay không? Hay chúng ta đang chứng kiến một sự thay đổi cấu trúc trong cách dòng vốn toàn cầu vận hành, nơi mà crypto không còn là tài sản đầu tiên được mua vào mỗi khi thanh khoản dồi dào? Tôi không có câu trả lời tuyệt đối, nhưng với một người đã nhìn thấy ba chu kỳ thanh khoản sụp đổ, tôi có thể nói chắc chắn một điều: kẻ nào chỉ nhìn vào biểu đồ giá mà không quan sát dòng chảy dầu mỏ và quyết định lãi suất của các ngân hàng trung ương ở Ankara hay New Delhi, kẻ đó sẽ mãi mãi là người đến sau trong trò chơi này.