Ba tuần trước, tôi nhận được một tin nhắn từ đồng nghiệp ở Kuala Lumpur: “Network School của Balaji sắp đóng cửa. Chính quyền Malaysia đã thu hồi giấy phép.” Tôi không ngạc nhiên. Trong 11 năm quan sát ngành crypto, tôi đã chứng kiến hàng chục dự án buộc phải di dời vì lý do quản lý. Nhưng lần này có một điểm khác biệt: Network School không phải là một sàn giao dịch hay một giao thức DeFi. Nó là một trường học offline – một tổ chức giáo dục trực tiếp. Câu chuyện này, nếu chỉ nhìn bề ngoài, có vẻ chẳng liên quan gì đến crypto. Nhưng thực tế, nó đang kể cho chúng ta một câu chuyện về tương lai của “Network State” – và bài học về sự mong manh của các thực thể phi tập trung khi phải đối mặt với quyền lực tập trung.
Narrative vừa bẻ lái, theo kịp không?
Hãy quay lại bối cảnh. Balaji Srinivasan, cựu CTO của Coinbase, đối tác tại a16z, tác giả của cuốn “The Network State”, đã thành lập Network School như một thử nghiệm về giáo dục phi tập trung. Trường hoạt động tại Singapore trước khi chuyển đến Malaysia. Sau đó, vào tháng 6/2025, chính quyền Malaysia bất ngờ thu hồi giấy phép. Không có lý do cụ thể nào được công bố. Trong vòng vài tuần, Balaji thông báo chuyển trường đến Kazakhstan, với cam kết ký hợp đồng 5 năm với chính phủ nước này. Đây là một động thái mang tính “regulatory arbitrage” cổ điển: chạy khỏi một khu vực có rủi ro pháp lý cao đến một khu vực sẵn sàng đón nhận.
Điều làm tôi chú ý không phải là bản thân sự kiện – nó chỉ là một câu chuyện giáo dục nhỏ lẻ. Mà là cách mà cộng đồng crypto đang đọc nó. Nhiều người hân hoan: “Kazakhstan ủng hộ crypto! Đây là chiến thắng!” Nhưng hãy tỉnh táo. Nếu nhìn kỹ, bạn sẽ thấy một sự thật phản trực giác: Network School không hề “phi tập trung” – nó phụ thuộc hoàn toàn vào một cá nhân (Balaji) và một chính phủ duy nhất (trước là Malaysia, sau là Kazakhstan). Đây là điểm mù lớn nhất trong câu chuyện này.
Hãy cùng tôi phân tích xem điều gì thực sự đang xảy ra.
Core: Cơ chế và tâm lý đằng sau sự di dời
Đầu tiên, hãy hiểu bản chất của Network School. Đây là một trường học offline, cung cấp chương trình giảng dạy về lập trình và tinh thần khởi nghiệp. Balaji đã sử dụng danh tiếng crypto của mình để thu hút sinh viên từ khắp nơi trên thế giới. Vậy, vì sao Malaysia lại thu hồi giấy phép?
Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các vụ việc quản lý, tôi cho rằng có ba khả năng: 1. Vi phạm quy định giáo dục địa phương – có thể trường không đáp ứng tiêu chuẩn chương trình hoặc cơ sở vật chất. 2. Áp lực chính trị/tôn giáo – Malaysia có sự nhạy cảm về văn hóa và Hồi giáo, một trường học do người nước ngoài điều hành có thể gây nghi ngờ. 3. Liên quan đến crypto – dù Balaji tách biệt trường khỏi crypto, nhưng chính phủ có thể coi đó là “mặt trận” cho các hoạt động tiền số.
Khả năng thứ ba là điều khiến giới crypto lo lắng nhất. Nhưng tôi nghiêng về khả năng thứ nhất: quy trình cấp phép giáo dục phức tạp, và một tổ chức mới như Network School dễ bị “sờ gáy”.
Malaysia không phải là trường hợp duy nhất. Chúng ta đã thấy nhiều dự án crypto di dời khỏi các khu vực có quy định lỏng lẻo hoặc thù địch: từ Trung Quốc (2017) đến Mỹ (2023-2024). Nhưng Network School là trường hợp hiếm hoi một “thực thể vật lý” phải di chuyển, không chỉ là một smart contract.
Về phía Kazakhstan, việc ký hợp đồng 5 năm là một tín hiệu: chính phủ nước này đang chủ động thu hút các dự án liên quan đến công nghệ, đặc biệt là sau khi họ trở thành điểm đến của các thợ đào Bitcoin từ Trung Quốc. Nhưng sự ổn định này có thể chỉ là tạm thời. Hãy nhìn vào lịch sử: Kazakhstan từng có những thay đổi chính sách đột ngột với ngành khai thác tiền số (tăng thuế, cắt điện). Một thỏa thuận 5 năm không đảm bảo bất cứ điều gì khi chính quyền thay đổi hoặc áp lực địa chính trị leo thang.
Contrarian: Điểm mù mà ai cũng bỏ qua
Câu chuyện này đang được kể như một chiến thắng của “cộng đồng crypto” trước sự đàn áp của chính phủ. Nhưng thực tế, nó phơi bày sự yếu đuối cốt lõi của mô hình “Network State” khi chưa có blockchain thực sự.
Network School không có blockchain. Không có DAO. Không có token. Nó là một công ty giáo dục truyền thống với một CEO nổi tiếng. Sự phụ thuộc vào một cá nhân (Balaji) là rủi ro lớn nhất. Nếu Balaji gặp vấn đề pháp lý, sức khỏe, hoặc chỉ đơn giản là chán, trường sẽ sụp đổ. Đây là điểm yếu của bất kỳ “cộng đồng” nào xoay quanh một ngôi sao.
Hơn nữa, việc di dời đến Kazakhstan không giải quyết được vấn đề gốc rễ: tính bền vững của một tổ chức giáo dục khi nó không sở hữu cơ sở hạ tầng phi tập trung. Nếu bạn muốn thực sự phi tập trung hóa giáo dục, bạn cần một hệ thống chứng chỉ on-chain, chương trình giảng dạy do cộng đồng đóng góp, và không phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất. Network School chưa làm được điều đó.
Hãy nhìn vào dữ liệu: một dự án offline đang dạy chúng ta bài học về online decentralization. Nó cho thấy việc chạy trốn khỏi một quốc gia có quản lý không phải là giải pháp lâu dài. Giải pháp là phải làm cho tổ chức của bạn không thể bị đóng cửa bởi bất kỳ chính phủ nào – bằng cách phân tán hoàn toàn.
Đây là lúc câu chuyện thị trường thay đổi – và bạn có đang bắt kịp?
Takeaway: Câu hỏi mở cho tương lai
Tôi tin rằng sự kiện này là một phép thử cho ý tưởng “Network State” mà Balaji đã viết. Nếu Network School tiếp tục thành công tại Kazakhstan và mở rộng ra nhiều quốc gia khác, đó sẽ là tín hiệu tích cực cho mô hình giáo dục phi tập trung. Nhưng nếu nó lại phải di dời lần nữa, câu chuyện sẽ chuyển sang một hướng khác: liệu một thực thể vật lý có thể thực sự “phi tập trung” khi vẫn cần một địa điểm cụ thể trên bản đồ?
Câu trả lời có thể nằm ở việc kết hợp trường học vật lý với DAO và token hóa quyền sở hữu. Điều đó sẽ tạo ra một mô hình mà không chính phủ nào có thể dễ dàng đóng cửa. Cho đến lúc đó, hãy nhìn vào Network School như một bài học về sự mong manh của các tổ chức tập trung, dù chúng có được xây dựng bởi một ngôi sao crypto.
Còn bạn, bạn có nghĩ rằng Balaji sẽ học được bài học này, hay ông ấy vẫn tiếp tục chạy trốn?