Hồi tháng 11 năm 2024, tôi đang theo dõi dữ liệu on-chain của một số giao thức thanh toán tại Mỹ Latinh thì nhận được cảnh báo từ IMF. Không phải một tweet, mà là một báo cáo chính thức: lượng stablecoin chảy vào Brazil đã vượt qua khối lượng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài truyền thống. Đối với một nhà đầu tư, đó là tín hiệu tăng trưởng. Đối với tôi, một kẻ từng ngồi hàng giờ đọc code audit, đó là một red flag quen thuộc.
Bối cảnh: Brazil, nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh, đang chứng kiến làn sóng stablecoin tăng trưởng phi mã kể từ năm 2017. Đồng Real mất giá hơn 40% so với USD trong ba năm qua, lạm phát phi mã và hệ thống ngân hàng truyền thống tính phí cao khiến người dân tìm đến USDT, USDC như một phao cứu sinh. Dữ liệu từ Chainalysis cho thấy lượng stablecoin chuyển vào Brazil năm 2024 ước tính đạt 150 tỷ USD, vượt cả dòng vốn FDI và kiều hối cộng lại. IMF – cơ quan giám sát tài chính toàn cầu – không thể làm ngơ. Họ cảnh báo rằng stablecoin có thể gây rủi ro ổn định tài chính, rửa tiền và lách các biện pháp kiểm soát vốn.
Phân tích từ góc nhìn của một Layer2 Research Lead, tôi thấy điều này chỉ là bề nổi của tảng băng. Trong quá trình audit hợp đồng thông minh của 0x protocol năm 2018, tôi phát hiện một lỗi cho phép kẻ tấn công chiếm đoạt tài sản nếu order chưa được fill. Đây chỉ là lỗi chính tả trong mắt các nhà phát hành stablecoin – họ nghĩ rằng mọi thứ đều ổn khi dự trữ được đảm bảo, nhưng thực tế, phần lớn các dự án stablecoin đều có cấu trúc dự trữ không minh bạch. Khi tôi mô phỏng kịch bản rút tiền hàng loạt cho một giao thức năm 2020 (dựa trên công thức x*y=k của Uniswap V2), tôi nhận ra rằng chỉ cần 5% người dùng hoảng loạn là đủ để phá vỡ neo giá. Và ở Brazil, với quy mô dòng tiền lớn hơn, nguy cơ đó còn cao hơn. Đây chỉ là lỗi chính tả của thị trường khi tin rằng stablecoin ‘too big to fail’.
Thêm vào đó, hầu hết KYC của các sàn giao dịch Brazil chỉ là vở kịch. Tôi có thể mua một tài khoản đã verify với giá 50 USD trên Telegram. Chi phí tuân thủ chuyển sang người dùng trung thực, còn kẻ xấu thì luôn tìm được lối tắt. IMF lo về rửa tiền, nhưng chính các quy định nặng nề đã đẩy giao dịch vào kênh phi chính thức, nơi không ai kiểm soát.
Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ người Brazil bình thường, đây không phải là vấn đề. Họ đang dùng USDT để mua gạo vì Real mất giá 40% trong năm. IMF lo lắng về ổn định vĩ mô, nhưng đối với họ, stablecoin là phao cứu sinh. Sự thật phản trực giác: stablecoin có thể là giải pháp cho chính vấn đề mà IMF lo ngại. Đây chỉ là lỗi chính tả của IMF khi nhìn nhận vấn đề từ xa – họ coi stablecoin là kẻ thù, trong khi nó đang giải quyết một thất bại của hệ thống tài chính truyền thống.
Vậy câu hỏi không phải là liệu Brazil có nên ngăn cấm stablecoin hay không. Mà là liệu IMF và các chính phủ có đủ can đảm để tạo ra một framework cho phép stablecoin hoạt động minh bạch, hay sẽ để nó chui xuống lòng đất và trở nên nguy hiểm hơn? Dự đoán của tôi: Brazil sẽ sớm có luật, nhưng giống như hầu hết các lỗi chính tả, luật này sẽ bỏ sót bản chất của vấn đề.