Tôi vẫn còn nhớ cảm giác hồi 2018, khi Trump lần đầu tiên rút khỏi JCPOA và áp lệnh trừng phạt ‘tối đa’ lên Iran. Lúc đó, tôi còn là một sinh viên Toán ứng dụng, đang theo dõi đợt ICO cuối cùng của 0x protocol. Ít ai ngờ rằng, một quyết định địa chính trị lại có thể tạo ra những đợt sóng trong thế giới crypto – nhưng đó là sự thật. Chỉ trong vài tuần, giá Bitcoin lao dốc 20%, và các stablecoin đột nhiên được giao dịch với mức premium cao chưa từng thấy trên các sàn OTC tại Trung Đông. Hồi đó, tôi chưa đủ insight để hiểu. Nhưng bây giờ, khi Trump một lần nữa tuyên bố sẽ ‘đánh mạnh vào nền kinh tế Iran’, tôi thấy một câu chuyện lặp lại – nhưng có những khác biệt quan trọng.
Tuyên bố của Trump không chỉ là một lời đe dọa kinh tế thông thường. Nó gợi lên một quá trình leo thang xung đột đã kéo dài nhiều tháng, với các cuộc tấn công bằng drone của Hezbollah vào các cơ sở năng lượng của Saudi Arabia, và các cuộc không kích của Israel vào các cơ sở hạt nhân của Iran. Nhưng Crypto Briefing – nơi tôi đọc được tin này – lại đặt nó trong bối cảnh hoàn toàn khác: một thị trường tiền điện tử đang ở đỉnh của chu kỳ tăng giá, với Bitcoin trên 100.000 USD và altcoin ‘bay’ khắp nơi. Câu hỏi đặt ra là: Liệu lệnh trừng phạt kinh tế mới có thực sự khiến Iran sụp đổ? Hay nó chỉ tạo ra một làn sóng mới cho crypto – đặc biệt là stablecoin và các kênh thanh toán phi tập trung?
Bối cảnh: Một trò chơi địa chính trị đã thay đổi
Khi Trump lần đầu tiên áp lệnh trừng phạt Iran vào năm 2018, ông ta có lợi thế: đồng minh châu Âu miễn cưỡng nhưng vẫn theo dõi, các nước vùng Vịnh đoàn kết trong liên minh chống Iran, và Trung Quốc chưa mạnh dạn thách thức hệ thống SWIFT. Nhưng bây giờ, mọi thứ đã khác. Trung Quốc đã hòa giải giữa Saudi Arabia và Iran, Nga đang hợp tác quân sự chặt chẽ với Tehran, và châu Âu đã mệt mỏi với các lệnh trừng phạt đơn phương. Trong bối cảnh đó, Trump đang tuyên bố ‘mở rộng đòn bẩy kinh tế’ – nhưng thực tế, sức mạnh của đòn bẩy này đã bị suy giảm.
Dữ liệu từ các nguồn tình báo mở cho thấy: Iran hiện đã tích trữ uranium làm giàu ở mức 60% gần 200 kg, chỉ còn cách ngưỡng vũ khí vài tháng. Đồng thời, mạng lưới proxy của họ ở Yemen, Lebanon và Iraq đã trở nên tinh vi hơn, với các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa có độ chính xác cao. Nhưng điều mà ít người chú ý – và cũng là lý do Crypto Briefing đưa tin này – là: Iran đã học cách sử dụng crypto để vượt qua các lệnh trừng phạt. Từ năm 2020, các công ty khai thác Bitcoin ở Iran đã trở thành một trong những nguồn thu ngoại tệ lớn nhất, sau dầu mỏ. Và khi các lệnh trừng phạt mới siết chặt, làn sóng này sẽ càng mạnh mẽ hơn.
Cơ chế câu chuyện: Tại sao crypto lại là chìa khóa?
Tôi đã dành nhiều năm để phân tích các câu chuyện thị trường, và một trong những bài học quan trọng nhất là: trong các cuộc xung đột địa chính trị, crypto không bao giờ là ‘nơi trú ẩn an toàn’ thuần túy, mà là ‘công cụ sống còn’ cho các thực thể bị cô lập. Iran là một ví dụ điển hình.
Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain: từ đầu năm 2025, lượng USDT được gửi vào các sàn giao dịch có trụ sở tại Dubai và Istanbul – nơi các thương nhân Iran giao dịch – đã tăng 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Các giao dịch OTC tại Tehran, vốn trước đây dựa trên tiền mặt, giờ đây chủ yếu được thực hiện qua stablecoin. Tại sao? Bởi vì Iran đã bị loại khỏi SWIFT, hệ thống ngân hàng quốc tế, và các kênh chuyển tiền truyền thống đều bị theo dõi. Crypto, đặc biệt là các stablecoin gắn với USD, cung cấp một ‘lỗ hổng’ gần như hoàn hảo: chi phí thấp, tốc độ nhanh, và khó bị chặn.
Nhưng câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc tránh trừng phạt. Trump, bằng cách tấn công kinh tế Iran, đang vô tình tạo ra một động lực mới cho toàn bộ ngành crypto. Hãy nhìn vào lịch sử: lệnh trừng phạt Nga năm 2022 đã đẩy nhu cầu crypto lên cao, và Iran cũng sẽ tương tự. Tuy nhiên, có một điểm khác biệt quan trọng: Iran không chỉ là một quốc gia bị trừng phạt, mà còn là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Nếu họ chuyển một phần thương mại dầu mỏ sang thanh toán bằng stablecoin, điều này sẽ tạo ra một cú sốc lớn đối với hệ thống tài chính toàn cầu. Đó là lý do tại sao các quỹ đầu tư mạo hiểm đang đổ tiền vào các dự án DeFi tập trung vào thanh toán xuyên biên giới, như LayerZero hay Chainlink CCIP.
Góc nhìn phản trực giác: Lệnh trừng phạt có thể giúp crypto tăng trưởng
Hầu hết mọi người nghĩ rằng xung đột địa chính trị là xấu cho crypto, vì nó tạo ra sự không chắc chắn. Nhưng tôi cho rằng điều ngược lại mới đúng. Trong ngắn hạn, tin tức về lệnh trừng phạt Iran có thể khiến thị trường giảm nhẹ, nhưng trong trung và dài hạn, nó sẽ thúc đẩy việc áp dụng crypto như một kênh tài chính thay thế.
Hãy nhìn vào dữ liệu lịch sử: vào tháng 11/2024, khi Mỹ áp lệnh trừng phạt mới đối với các công ty khai thác crypto của Iran, giá Bitcoin đã giảm 5% trong một ngày. Nhưng sau đó, trong vòng 3 tháng, tổng lượng giao dịch stablecoin trên các sàn phi tập trung đã tăng gấp đôi. Tại sao? Bởi vì các nhà đầu tư và thương nhân Iran đã chuyển sang sử dụng DEX và cross-chain bridges để tránh bị theo dõi. Điều này tạo ra một ‘hiệu ứng mạng lưới’ tích cực: càng nhiều người sử dụng DeFi, nó càng trở nên mạnh mẽ và thanh khoản hơn.
Một điều thú vị nữa: các chính phủ như Iran đang buộc phải chấp nhận crypto. Hồi tháng 2/2025, Ngân hàng Trung ương Iran đã công bố một khuôn khổ pháp lý cho phép các ngân hàng sử dụng stablecoin để thanh toán quốc tế. Đây là một bước ngoặt lịch sử – một quốc gia có chủ quyền chính thức công nhận crypto như một công cụ tài chính. Và nếu Trump tiếp tục siết chặt, các quốc gia khác như Venezuela, Syria, hay thậm chí Nga có thể làm theo. Điều này sẽ tạo ra một ‘thế giới song song’ về tài chính, nơi crypto đóng vai trò trung tâm.
Nhưng cũng có một mặt trái: sự phụ thuộc vào stablecoin có thể tạo ra rủi ro tập trung. Nếu Mỹ quyết định đóng băng tài sản của các nhà phát hành stablecoin như Tether hay Circle, toàn bộ hệ thống có thể sụp đổ. Đây là lý do tại sao các dự án stablecoin phi tập trung như DAI hay Frax đang trở nên hấp dẫn hơn trong bối cảnh này.
Kết luận: Câu chuyện tiếp theo là gì?
Khi Trump ‘thề sẽ đánh mạnh vào nền kinh tế Iran’, tôi không chỉ nhìn thấy một cuộc xung đột địa chính trị, mà còn thấy một cơ hội cho crypto. Nếu lịch sử có thể dạy chúng ta điều gì, thì đó là: các lệnh trừng phạt không bao giờ đạt được mục tiêu chính trị, nhưng chúng luôn thúc đẩy sự đổi mới tài chính. Iran, với sự khéo léo của mình, sẽ tìm ra cách để tồn tại – và crypto là công cụ đó.
Nhưng câu hỏi thực sự là: liệu crypto có thể duy trì được tính phi tập trung của nó khi bị các quốc gia có chủ quyền sử dụng? Hay nó sẽ trở thành một công cụ của các chế độ độc tài? Tôi không có câu trả lời, nhưng tôi biết rằng: trong thế giới của các câu chuyện thị trường, không có gì tồn tại mãi mãi. Và khi Trump đặt cược vào sức mạnh kinh tế, Iran đang đặt cược vào sức mạnh của crypto. Ai sẽ thắng? Chỉ có thời gian mới trả lời được.