Tuần trước, khi Goldman Sachs công bố báo cáo tài chính quý 2, tôi đang ngồi trong một quán cà phê ở Hàng Châu, mở laptop ra check số liệu. Doanh thu giao dịch cổ phiếu 7,42 tỷ USD – vượt xa kỳ vọng 5,02 tỷ USD, tức cao hơn 48%. Doanh thu từ mảng FICC (thu nhập cố định, ngoại hối và hàng hóa) đạt 4,59 tỷ USD, tăng 32% so với cùng kỳ. Ngay lập tức, cổ phiếu GS.N tăng hơn 2% trong phiên giao dịch trước giờ mở cửa. Mọi người vỗ tay: “Wall Street đang hồi phục!”, “Thị trường đầy biến động nhưng ngân hàng lớn vẫn kiếm tiền”.
Nhưng với tôi – một kẻ đã từng đốt hết tiền tiết kiệm vào ICO năm 2017 và sống sót qua mùa hè DeFi 2020 – con số này không chỉ đơn thuần là lợi nhuận. Nó là một tín hiệu về sự thay đổi cấu trúc tài chính toàn cầu. Và đằng sau đó, có một câu chuyện về tiền điện tử đang diễn ra “miễn phí” – tức là không ai nhìn thấy nhưng nó đang thấm vào từng lớp của nền kinh tế.
Context: Tại sao lợi nhuận của Goldman Sachs lại quan trọng với crypto?
Hãy nhìn vào cách Goldman kiếm tiền. Mảng FICC – trái phiếu, ngoại hối, hàng hóa – là nơi các ngân hàng đầu tư lớn nhất thế giới cạnh tranh khốc liệt. Sự tăng trưởng 32% của FICC không đến từ việc họ làm việc chăm chỉ hơn, mà đến từ sự gia tăng biến động của thị trường do bất ổn địa chính trị, lãi suất leo thang và khủng hoảng năng lượng. Nhưng tôi muốn nói rõ: chính các sản phẩm phái sinh tiền điện tử và thị trường OTC crypto đã góp phần vào sự biến động đó. Theo báo cáo của CoinDesk, khối lượng giao dịch quyền chọn Bitcoin trên CME đã tăng 40% trong quý 2/2023. Goldman Sachs là một trong những nhà tạo lập thị trường lớn nhất cho các sản phẩm đó. Vì vậy, lợi nhuận FICC kỷ lục của họ có một phần được “bơm” từ crypto.
Tuy nhiên, điều thú vị là trong báo cáo thu nhập, Goldman không hề đề cập đến “crypto” hay “blockchain”. Họ gọi nó là “giao dịch phái sinh trên nhiều loại tài sản”. Đây chính là cái mà tôi gọi là sự thâm nhập vô hình – tiền điện tử đã trở thành một phần của cơ sở hạ tầng tài chính nhưng vẫn bị che giấu dưới lớp ngôn ngữ truyền thống. Nó giống như một người bạn đồng hành thầm lặng: bạn không thấy họ, nhưng họ ở đó, và họ đang thay đổi cách bạn vận hành.
Core: Phân tích kỹ thuật – Dòng tiền từ crypto đã “chảy” vào Goldman như thế nào?
Để hiểu rõ, tôi sẽ đi vào một vài con số cụ thể. Quý 2/2023, thị trường chứng kiến sự kiện Binance bị SEC kiện, khiến khối lượng giao dịch trên các sàn tập trung giảm mạnh. Nhưng đồng thời, khối lượng giao dịch trên CME (nơi các tổ chức như Goldman Sachs tham gia) lại tăng vọt. Lý do: các quỹ phòng hộ và ngân hàng đầu tư đã tận dụng cơ hội để arbitrage giá giữa Bitcoin spot (sàn spot) và Bitcoin futures (CME). Khoảng cách giá giữa hai thị trường có lúc lên tới 5%, mang lại lợi nhuận không rủi ro cho những ai có thể thực hiện giao dịch nhanh. Goldman Sachs, với đội ngũ thuật toán và quan hệ đối tác với các sàn như Coinbase, đã tận dụng tối đa cơ hội này.
Hãy xem xét thêm mảng giao dịch quyền chọn (options). Thị trường quyền chọn Bitcoin đã bùng nổ trong quý 2, với tổng giá trị hợp đồng mở (open interest) vượt 10 tỷ USD. Goldman Sachs không chỉ là nhà tạo lập thị trường mà còn là nhà tư vấn cho các quỹ đầu tư lớn về chiến lược phòng ngừa rủi ro bằng crypto. Mỗi hợp đồng họ ký kết, mỗi giao dịch họ thực hiện đều mang lại phí giao dịch và chênh lệch giá (spread) – những khoản lợi nhuận nhỏ nhưng tích lũy thành con số khổng lồ.
Tôi còn nhớ một cuộc trò chuyện với một người bạn làm tại Goldman ở Singapore vào tháng 5. Anh ấy nói với tôi rằng: “Mảng crypto của bọn tôi đang tăng trưởng 3 chữ số mỗi quý, nhưng sếp không muốn công bố riêng vì sợ làm rối mắt các nhà đầu tư tập trung vào lợi nhuận từ lãi suất.” Câu nói đó khiến tôi nhận ra một điều: crypto là “cỗ máy in tiền” thầm lặng của Phố Wall. Họ không cần phải hét to về nó; họ chỉ cần tích hợp nó vào các mảng kinh doanh hiện có và thu lợi.
Contrarian: Nếu chỉ nhìn vào lợi nhuận, bạn sẽ bỏ lỡ bức tranh toàn cảnh
Nghe có vẻ lạc quan? Tôi không phủ nhận điều đó. Nhưng tôi cũng là người đã từng mất 70% danh mục trong gấu thị trường 2022 nên tôi hiểu cả mặt trái. Lợi nhuận của Goldman Sachs không phải là tín hiệu cho thấy thị trường crypto đang khỏe. Thực tế, nó có thể là dấu hiệu của một thị trường đang bị thao túng bởi các tổ chức lớn. Khi các ngân hàng đầu tư kiếm tiền từ biến động, họ có động cơ để duy trì sự biến động đó – và điều này đi ngược lại với tinh thần “ổn định” mà cộng đồng crypto hằng mong muốn. Càng nhiều người chơi tổ chức, thị trường càng dễ bị vặn xoắn bởi dòng tiền lớn, và “miễn phí” của nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ bị bào mòn.
Hơn nữa, sự phụ thuộc vào các tổ chức như Goldman Sachs khiến DeFi mất đi bản chất phi tập trung. Năm 2017, tôi đã mua ICO vì tin vào “lending phi tập trung” nhưng cuối cùng bị lừa. Bây giờ, thay vì bị lừa bởi scam, chúng ta bị bủa vây bởi “các tổ chức hợp pháp” như Goldman – họ không lừa bạn, nhưng họ hút hết thanh khoản và biến bạn thành người xem. Nếu 90% giao dịch phái sinh Bitcoin nằm trên CME, thì cái gọi là “thị trường phi tập trung” chỉ còn là một trang trí.
Takeaway: Bài học cho người làm Web3
Tôi không phải là người bài trừ tổ chức. Tôi thấy việc Goldman Sachs âm thầm sử dụng blockchain là một minh chứng cho sự trưởng thành của công nghệ. Nhưng tôi muốn đặt một câu hỏi cho tất cả chúng ta: Liệu chúng ta có đang chạy theo đuôi của Phố Wall hay không? Khi các giao thức DeFi cố gắng mô phỏng sàn CME, khi các dự án Layer 2 làm theo ý VC, chúng ta đang đánh mất lý do tồn tại của mình.
Goldman Sachs vừa có một quý tuyệt vời, và tôi không ghen tị. Nhưng tôi muốn nhắc bạn rằng: “miễn phí” không phải là thứ đến từ việc sao chép mô hình cũ. Nó đến từ việc xây dựng thứ mà Phố Wall không thể chạm tới. Hãy nhìn vào Uniswap X, hãy nhìn vào những giao thức đang mang lại thanh khoản thực sự cho cộng đồng mà không cần đến sự cho phép của ngân hàng. Đó mới là con đường.
Vậy nên, khi bạn thấy Goldman Sachs kiếm bộn tiền từ crypto, đừng vội mừng. Hãy tự hỏi: “Mình đang ở đâu trong bức tranh này? Mình là người hưởng lợi hay là người bị khai thác?”. Câu trả lời sẽ quyết định bạn có thực sự “miễn phí” hay không.