Người ta nói một đề xuất chỉ trở thành soft fork khi nó vượt qua ngưỡng kích hoạt. Nhưng với BIP-110, ngưỡng đó không chỉ là một con số. Đó là một bản án tử hình được viết sẵn bằng thống kê.
Trong những ngày cuối của chu kỳ bỏ phiếu hiện tại, dữ liệu từ BIP110Monitor.com cho thấy một thực tế phũ phàng. Chỉ có 2,63% số khối được khai thác trong cửa sổ bỏ phiếu bày tỏ sự ủng hộ với BIP-110. Ngưỡng kích hoạt mà đề xuất này yêu cầu là 55%. Ngay cả khi 948 khối còn lại của chu kỳ bỏ phiếu chuyển sang ủng hộ, tỷ lệ tổng cộng cũng chỉ chạm mức khoảng 48%. Vẫn thấp hơn ngưỡng yêu cầu.
Điều đó có nghĩa là BIP-110 không thể kích hoạt trong chu kỳ này, bất kể điều gì xảy ra trong những ngày tới.
BIP-110: Một quy tắc thử nghiệm, không phải một bước ngoặt kỹ thuật
BIP-110, viết tắt của Bitcoin Improvement Proposal 110, là một đề xuất sửa đổi quy tắc đồng thuận của Bitcoin. Mục tiêu của nó: đặt ra một giới hạn tạm thời đối với lượng dữ liệu được phép đính kèm trong một giao dịch. Không giống như SegWit hay Taproot, BIP-110 không thay đổi mô hình UTXO, không tăng throughput, không mở ra hợp đồng thông minh. Nó chỉ là một quy tắc hành chính nhắm vào việc sử dụng block để lưu trữ dữ liệu phi tài chính.
Trong bối cảnh cộng đồng đang tranh luận về sự bùng nổ của các inscription – những đơn vị dữ liệu được khắc trực tiếp lên satoshi – BIP-110 giống như một nỗ lực để lập lại trật tự. Những người ủng hộ tin rằng Bitcoin được sinh ra để làm một hệ thống tiền tệ, không phải một kho chứa metadata. Những người phản đối nhìn thấy trong đề xuất này một hành động kiểm duyệt có chủ ý đối với các trường hợp sử dụng hợp pháp.
Điểm đáng chú ý là BIP-110 không tồn tại trong Bitcoin Core – phần mềm được đại đa số người dùng sử dụng. Quy tắc này nằm trong Bitcoin Knots, một bản fork của Bitcoin Core dành cho những người vận hành node nâng cao. Khi một quy tắc mới chỉ tồn tại trong một client phụ, phần lớn mạng lưới sẽ không bao giờ nhìn thấy nó, chứ chưa nói đến việc bỏ phiếu ủng hộ.
Người ta nói rằng một soft fork không cần sự chấp thuận của tất cả các nút, chỉ cần đa số thợ đào. Điều đó đúng. Nhưng để có được đa số đó, đề xuất phải tồn tại trong nhận thức của nhóm quyền lực. BIP-110 mất điều đó ngay từ vạch xuất phát.
Cơ chế kích hoạt và rủi ro chia tách chuỗi
Cơ chế kích hoạt của BIP-110 không giống những gì cộng đồng từng thấy ở Taproot. Taproot sử dụng cơ chế 'speedy trial' với một mốc thời gian rõ ràng. BIP-110 sử dụng bỏ phiếu của thợ đào trong một cửa sổ thời gian. Nếu tỷ lệ khối ủng hộ vượt qua 55%, quy tắc bước vào phase two, đặt tại block 961.632. Sau block đó, các nút Bitcoin Knots tuân theo BIP-110 sẽ bắt đầu từ chối các khối không bỏ phiếu ủng hộ.
Nguy cơ chia tách chuỗi không hề mang tính giả thuyết. Nếu vẫn còn những nút chạy BIP-110 sau mốc kích hoạt, họ có thể tạo ra một chuỗi con tuân theo bộ quy tắc riêng. Trong lịch sử Bitcoin, đã từng có những vết nứt như vậy. Và vết nứt nào cũng để lại hệ quả tài chính và niềm tin.
Đó là lý do Udi Wertheimer, một nhân vật kỳ cựu trong cộng đồng Bitcoin, nhanh chóng kêu gọi người dùng chuyển sang các node thông thường. Lời kêu gọi đó không đến từ việc ông ủng hộ hay phản đối BIP-110. Nó xuất phát từ một nguyên tắc thực dụng: không ai được phép biến một giao thức được thiết kế để chống kiểm duyệt thành một cái bẫy split.
Lỗ hổng Coldcard: Cái cớ hoàn hảo cho một cái chết đã được báo trước
Lỗ hổng Coldcard, do Coinkite công bố, trở thành sự kiện cuối cùng khiến nhóm phát triển BIP-110 tuyên bố đóng băng kích hoạt. Cộng đồng lập tức nhìn vào lỗ hổng như một nguyên nhân cái chết. Nhưng sự thật nằm trên bảng số liệu. BIP-110 đã không có được sự ủng hộ cần thiết kể từ những ngày đầu. Lỗ hổng Coldcard chỉ là lý do hoàn hảo để tuyên bố một cái chết đã xảy ra âm thầm.
Người ta nói lỗ hổng Coldcard là lý do khiến BIP-110 bị đóng băng. Nhưng dữ liệu không ủng hộ điều đó. Nếu không có lỗ hổng, cuộc bỏ phiếu vẫn sẽ kết thúc thất bại. Cánh cửa duy nhất còn lại của BIP-110 trong chu kỳ này là một phép màu về tỷ lệ bỏ phiếu. Và Bitcoin không bao giờ vận hành dựa trên phép màu.
BIP-110 không chết vì lỗ hổng Coldcard. Nó chết vì không ai sở hữu một lý do đủ mạnh để muốn nó tồn tại.
Thợ đào không phản đối BIP-110. Họ thậm chí không bận tâm. Hầu hết đều chạy phần mềm không biết BIP-110 là gì. Trong một hệ thống bỏ phiếu theo dấu vết khối, một khối không mang tín hiệu BIP-110 sẽ được tính là 'không ủng hộ'. Nhưng khối đó cũng có thể chỉ đến từ một thợ đào không có khả năng nhận diện. Kết quả là con số 2,63% không phản ánh sự chống đối. Nó phản ánh sự vô hình. BIP-110 gần như không tồn tại trong tâm trí của những người nắm sức mạnh khai thác.
Nếu BIP-110 thực sự kích hoạt theo một phép màu nào đó, phần lớn thợ đào có thể vi phạm quy tắc mà họ không hề biết đến, dẫn đến chuỗi bị từ chối bởi các nút BIP-110. Khả năng xảy ra một cuộc chia tách là rất lớn. Vì vậy, việc kêu gọi chuyển node của Udi Wertheimer không phải là một lời khuyên thừa.
Góc nhìn ngược: Những người ủng hộ BIP-110 đúng vấn đề, sai cách làm
Tôi không nghĩ những người ủng hộ BIP-110 hoàn toàn sai. Vấn đề họ chỉ ra là có thật: blockchain không phải là nơi lưu trữ dữ liệu giá rẻ. Các giao dịch chứa hàng nghìn byte metadata vô nghĩa đang chiếm không gian khối, đẩy phí lên cao, làm tăng chi phí vận hành node. Nếu không có một cơ chế can thiệp, theo thời gian, block sẽ tràn ngập rác dữ liệu.
Nhưng cách họ triển khai là một thảm họa về quy trình. BIP-110 được khởi xướng từ một client nhỏ, không được đại đa số sử dụng. Ngưỡng kích hoạt 55% bị Adam Back chỉ trích là quá thấp. Đúng là thấp, nhưng vấn đề không nằm ở con số ngưỡng. Vấn đề nằm ở việc BIP-110 không bao giờ giải thích được. Vì sao nó cần tồn tại? Vì sao bây giờ? Và vì sao chỉ có Bitcoin Knots?
Một khía cạnh thú vị: điều gì sẽ xảy ra nếu những người ủng hộ BIP-110 chọn thời điểm khác? Nếu họ đưa ra đề xuất này sau khi các cuộc tranh luận về inscription lên đến đỉnh điểm, hoặc sau khi các thợ đào nhận thấy sự suy giảm phí giao dịch từ các giao dịch thông thường? Câu trả lời là có thể họ đã có một cơ hội. Nhưng lịch sử không chạy theo những 'có thể'.
Tôi đã chứng kiến vô số soft fork tương tự trong 15 năm quan sát ngành. Chúng không chết vì code hỏng, mà vì cộng đồng không có đủ lý do để bảo vệ chúng. SegWit thành công vì nó giải quyết được vấn đề transaction malleability. Taproot thành công vì nó mang lại quyền riêng tư thực sự. Còn BIP-110? Nó chạm vào một vùng tranh chấp văn hóa và bắt đầu từ một cửa phụ. Không có sự đồng thuận, không có tính hợp pháp.
Kết luận: Soft fork không chết vì lỗ hổng, mà chết vì sự thờ ơ
Câu hỏi thực sự không phải là BIP-110 có chết hay không. Nó chắc chắn chết trong chu kỳ này. Câu hỏi là những người muốn kiểm soát dữ liệu blockchain sẽ rút ra được bài học gì. Nếu họ tiếp tục cố gắng thay đổi Bitcoin bằng một quy tắc lén lút, họ sẽ lặp lại thất bại của BIP-110. Nếu họ học được cách xây dựng sự đồng thuận từ nền tảng, họ có thể thành công ở chu kỳ sau.
Nếu BIP-110 được cải tổ, nó có thể quay lại dưới một hình thức khác. Một đề xuất tương tự nhưng được xây dựng qua các cuộc thảo luận trên mailing list, có một khung thời gian rõ ràng và một nhóm ủng hộ sẵn sàng thuyết phục, có thể sẽ có số phận khác. Nhưng điều đó không nằm trong tương lai của chu kỳ này. Bitcoin sẽ tiếp tục vận hành với những quy tắc mà đa số thực sự chấp nhận.
Tôi sẽ không khóc cho BIP-110. Nhưng tôi sẽ ghi nhận nó như một minh chứng cho thấy: trong thế giới tiền điện tử, một đề xuất chết không phải vì bị tấn công. Nó chết vì không có ai thực sự muốn nó sống.